Bugun...
SON DAKİKA

Toryum nedir nerelerde kullanılır, Toryum Türkiye'nin geleceği olabilir mi

Evet soru açık, Toryum Türkiye'nin geleceği olabilir mi? Isparta'da şaibeli bir uçak kazasında vefat eden Profesör Engin Arık'ın söylediğine göre bu sorunun geniş bir cevabı var. Peki Toryum nerelerde kullanılır, nasıl kullanılır, faydaları ve özellikleri nelerdir? İşte merak edilenler..
facebook-paylas
 Tarih: 22-04-2019 19:36:45  -   Güncelleme: 22-04-2019 20:44:45

Toryum nedir nerelerde kullanılır, Toryum Türkiye'nin geleceği olabilir mi

Toryum'u ilk keşfeden kişi 1828 yılında İsveçli Kimyager Jöns Jacob Berzelius oldu. 

Kimyager Berzelius, Norveçli mineralog Hans Morten Thrane Esmark’tan Norveç Lovo Adası’ndan elde edilen  siyah bir mineral örneği elde etti. Bu siyah minerali labaratuvar ortamında gözlemleyen Berzelius, bu mineralin için %60 oradanın toryum olduğunu keşfetti. Berzelius, elindeki bu minerali bazı işlemlerden geçirerek Demir, Manganez, Kurşun, Kalay ve Uranyum gibi maddelerden izole ederek toryumu saf olarak elde etmeyi başardı.

Kimyada Th simgesi verilen Toryum'un atom numarası 90'dır. Toryum, atom ağırlığı yaklaşık 232 g/mol, 11,7 g/mL yoğunluğunda, 1755 °C de eriyen, kurşun renginde, havada bozulmaz, atom enerjisi kaynağı olarak kullanılan radyoaktif bir elementtir.

Günümüzde gelişen teknoloji, endüstri ve sanayii sektörü geliştirildikçe  ortaya enerji ihtiyacı çıkmaktadır. Bu enerji açığını gidermek için Toryum bulunmaz bir nimettir. Toryum'un ülkemizde yeterli miktarda bulunması ve Toryum'un değerlendirilmesi halinde ülkemizin yüzyıllar süren enerji ihtiyacının karşılanacağı öngörüsünü de Prof. Engin Arık ortaya çıkarmıştı. 

2007 yılında Isparta'ya Hızlandırıcı Merkezi açılışına giden Prof. Engin Arık ve beraberindeki mühendislerin içinde bulunduğu uçak şaibeli bir şekilde düşmüş ve uçağın içindeki 57 yolcu ve mürettebatın hepsi hayatını kaybetmişti.

 

Isparta’da şüpheli bir uçak kazasında hayatını kaybeden Prof. Engin Arık toryum çalışmalarını böyle değerlendirmişti:
“Türkiye’nin toryum yatakları, dünyanın en zengin yatakları. Türkiye tüm enerji ihtiyacını senede 50 ton toryumla karşılayabilir.”

Evet Prof. Arık Türkiye için devrim sayılacak bir açıklama yapmış ve bunun ilk adımlarını atmak üzere Isparta'ya mühendis ekibi ile birlikte gidiyordu. Bu son gidişi oldu. Bir takım karanlık ellerin sebeb olduğunu düşündüğümüz bir uçak kazası sonucu hayatını kaybetmişti.

Türkiye'nin artan enerji ihtiyacını karşılamak için arayışlara giren hükümet kanadı ülkemizde yeter derecede bulunan Bor rezervi ve Toryum rezervini değerlendirmek üzere çalışmalara başlandığı haberleri geliyor.

TORYUM'UN TARİHÇESİ

Radyoaktif bir element olan Toryum ilk kez 1828 yılında Norveçli mineralog Morten Thrane Esmark tarafından keşfedilmesine rağmen periyodik cetvele girmesi ve tanımlanması İsveçli kimyager Jons Jacob Berzelius tarafından gerçekleştirildi.

Toryumun Kimya bilimde yer alması ise 1898 yılında Polonyalı fizikçi Marie Cruie ve Alman kimyager Gerhard Schmidt tarafından gerçekleştirildi.

Toryumun temel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

 

Toryumun Fiziksel Özellikleri Nelerdir?

Toryum, renk olarak gümüşi beyaz, kurşun rengindedir. Gümüş sertliğinde (2,5 Mohs) olan bir metaldir.

Toryumun kaynama noktası 4790, erime noktası ise 1842 derecedir. Toryum, uranyuma göre korozyona karşı daha dayanıklıdır.

Toryumun Kimyasal Özellikleri Nelerdir?

Toryum, periyodik tablonun IV-B grubunda bulunur. Aktonitler element serisinde bulunan toryum, radyoaktif bir elementtir.

 

Toryumun kimyasal özellikleri Hafniyum, Titanyum ve Zirkonyum elementlerine çok benzediğinden dolayı bu elementlerle birlikte periyodik tablonun 4B grubunda bulunmaktadır.

Toryum suda çözünmez, HCl ve H2SO4‘te çözünür. Suda çözünebilen toryum bileşikleri nitrat, klorit, sülfat ve florit tuzları içermektedir. Toryum, iyodür, florür, fosfat vs. iyonlarıyla asitlerde çok az çözünen veya hiç çözünmeyen bileşikler oluşturur. Bu bileşikler, toryumun diğer elementlerden ayrılmasında ve analizinde kolaylık sağlar. 

Toryum kendiliğinden bölünebilme yeteneğine sahip değildir. Bu yüzden doğrudan nükleer yakıt olarak kullanılamaz. 232Th (toryum-232) izotopunun, bir nötron yutarak, fizyon yapabilen (fisil) bir izotop olan 233U’e dönüştürülmesi gerekir. 232Th’nin düşük enerjili nötronlarla reaksiyonu (nötron yutumu) sonucunda, önce kararlılığı daha az olan 233Th oluşur.

Yarılanma süresi 23 dakika olan 233Th ise, bir beta parçacığı (b) yayarak, yarılanma süresi 27 gün olan, 233Pa’a dönüşür. 233Pa, bir beta ve gama parçacığı (g) yayarak bölünebilen 233U’a (yarılanma süresi 163 bin yıl) dönüşmektedir. Böylece 232Th, 235U veya 239Pu (plütonyum-239) gibi bir fisil maddeyle birlikte kullanılır.

Toryum Nasıl Keşfedilir?

Toryum doğada serbest halde yer almaz. Yerkabuğunun yüzde 0,0007’lik kısmını içerir. Bununla birlikte yaklaşık 60 mineral, toryum barındırmaktadır. 

En önemli toryum mineralleri thorit ve monazittir. Bu minerallerde genellikle nadir toprak elementleri ile birlikte fosfat ve sülfat bileşikleri halinde bulunur. Genellikle monazitten diğer elementlerin ayrıştırılması sırasında yan ürü olarak elde edilir. Doğada Th-232 izotopu olarak bulunur. Bu izotopun yarılanma ömrü 14 milyar yıldır (Uranyum-235’in yarılanma ömrü 700 milyon yıldır). Bu izotop aynı zamanda alfa yayıcısıdır. Dört alfa ve 4 beta bozunmasından sonra “Plütonyum-208” izotopuna dönüşür. Atom kütleleri 223-234 arasında değişen karasız 12 izotopu daha vardır.

Toryum Nasıl Üretilir?

Toryum ağırlıklı olarak monazit kumlarından üretilmektedir. Bu mineral kumu nitrik asit ile reaksiyona alınarak toryum nitrat ve tributil fosfat elde edilir. Çözelti içerisindeki nadir toprak elementleri ortamın pH oranının artması ile solüsyondan ayrılır.

Diğer bir ayırma metodu ise monazitin %45’lik sulu çözelti haline sodyum hidroksit ile getirilerek 140°C’de karıştırılması ve sonrasında 80°C’ye soğutularak metal hidroksitler filtrelenmesidir. Sonrasında ise su ile yıkanarak konsantre hidroklorik asit ile çözülmesi sağlanır. Son aşamada asidik solüsyonun pH’ı hidroksitler ile nötralize edilerek toryum hidroksitin Th(OH)4 çökelmesi gerçekleşir.

Çökelmiş olan toryum hidroksit içerisinde yaklaşık %3 oranında nadir toprak elementleri katkısı bulunmaktadır. Bu elementler de inorganik asitler ile çözülerek ortamdan ayrılırlar.

En çok tercih edilen toryum üretim tekniği ise nitrik asit kullanımıdır.

TORYUM'UN ÜLKELERE GÖRE KULLANIMI

Günümüzde dünya enerji tüketimi yaklaşık %7'si nükleer enerjiden karşılanmakta.. Nükleer enerji aslında tüm dünyanın enerji sorunlarını çözebilecek durumda ve bundan dolayı bu enerji kaynagına çok önem verilmekte.. Gelecekte daha güvenli ve temiz reaktörlerin üretilmesi Toryum elementine bağlı.. Toryum, uranyum ve plütonyum’dan yüzlerce kat daha fazla enerji üretmesiyle birlikte dhaha az atık madde üretmekte ve büyük miktarlarda bulunmakta.

Şuan dünya çapında toryum reaktörleri üzerinde yoğun çalışmalar sürdüren iki ülke var; Hindistan dünyadaki ikinci büyük toryum rezervlerine sahip ve 1996'dan beri toryum ile çalışan nükleer reaktörlerde deneme yapmakta. Ekim 2017'de hintler Hindistan’ın Kalpakkam şehrinde bir bir prototip reaktörü üretmeyi planlamakta. 10 MegaWatt kapasiteli reaktörün yarısı Toryum yarısı Plütonyum ile çalışacak 2020’lerde Hindistan'ın 300 MegaWatt’lık dev reaktörün üretilmesi bekleniyor. Bu reaktörün yaklaşık %60'a Toryum’dan karşılanacak. Geriye kalan %40'ı ise uranyum ve plütonyumdan elde edilecek Hindistan'ın Toryum reaktörleri üzerindeki büÿuk vizyonu 2050'den önce elektrik üretimin yaklaşık %30’nun Toryum'dan karşılanmasıdır.

Çin, Toryum Reaktör projesini son yıllarda hızla tamamlamakta. 2030'da bitmesi planlanan Toryum reaktörü Çin Enerji Bakanlığı'nın çalışmaları sonucu 2022'ye geriledi. Bu reaktör Hindistan’in reaktörü aksine %100 toryum ile çalışacak Reaktörün içinde Toryum-232 izotoplari uranyuma çevrilip elektrik üretebilecek Çinliler Amerikan’in pek tannımayan enerji şirketlerinden biri olan FLiBe-Energy ile birlikte 2030'da Toryumun uranyumdan çıkan atik maddeleri ile yakılabilecek inanılmaz bir reaktör dizayn edecek Dünya çapında uranyum bazlı reaktörlerin binlerce ton ürettiği atık maddeler bu reaktör sayesinde toryum ile birlikte yakılacak. Böylelikle hem doğayı zehirli atıklardan temizleyip aynı zamanda enerji üretiminde katkıda bulunacakdır. Dünyada insanlığa on binlerce yıl enerji sağlayabilecek olan bu mucizevi maden yeni nesil nükleer teknoloji ile birlikte en üst seviyede güvenlik sağlayan temiz reaktörler üretilebilmesinı sağlayabilecek Ve gelecekte dünya enerji tüketiminin yarısından fazlası toryumdan karşılanacağı öngörülüyor. 

Toryum Nerelerde Kullanılır?

Toryum her şeyden önce radyoaktif bir maddedir buda kullanım alanlarını belli ölçüde kısıtlamaktadır.  Teknoloji geliştikçe Toryumun kullanım alanları da genişlemektedir.

Mevcutta Toryum savaş uçakları motorları, füzeler, uzay araçları, yüksek çözünürlüklü kamera mercekleri, yüksek ısıya dayanıklı potalar, elektronik cihazlar, filaman kaplamaları, yüksek sıcaklık alaşımları, lüks lamba gömlekleri, bilimsel alet mercekleri, ve pek çok kimyasal işlem gerektiren alanlarda kullanılabilmektedir. Ancak toryum doğada saf halde olmadığından diğer maddelerden ayrıştırma ve fizibilite açısından pahalı olduğundan henüz tam olarak faydalanılamamaktadır.

Toryum, radyoaktif bir element olarak aynı zamanda önemli bir atom enerjisi kaynağıdır. Nükleer reaktörler için uranyuma oranla temiz bir kaynaktır. Yakıt döngüsünde uranyumdan daha az Plütonyum ve Trans Uranyum elementleri sağlar. Bu doğrultuda geleceğin nükleer yakıt kaynağı olarak bilimsel çevrelerde kabul edilmektedir. Ancak yinede şimdilik Toryum ile çalışan ticari ve ekonomik ölçekli nükleer tesis bulunmuyor.

Teknolojinin gelişmesine parelel olarak Ar-Ge çalışmaları Toryumun kullanım alanları ve ticari olarak daha ekonomik üretilmesi için hızla çalışmalar devam etmektedir.

Her halikarda Toryumun nükleer yakıt olarak kullanılabilmesi için üzerinde durup çözüme kavuşturulması gereken konular vardır. En önemlisi “nükleer yakıt çevrimi” sorunu olarak masada durmaktadır.

Nükleer yakıt çevrimi; kullanılmış yakıtın depolanması, atık olarak işlem görmesi, tekrar yakıt olarak kullanılması, yeni atıkların işlenerek gömülmesi gibi uygulamaları kapsayan bir işlemler zinciridir. Nükleer yakıt olarak kullanılan uranyum ve plütonyum kullanıldıktan sonra yeniden kazanılarak yakıt çevrimine katılabiliyor. Ancak bu işlem Toryum için henüz uygulanamamaktadır.

Toryum Nerelerde Bulunur?

Toryum tabiatta uranyumdan yaklaşık üç kat daha fazla bulunur. 2006 verilerine göre Dünya’da bilinen toplam Toryum rezervinin 2,5 milyon ton olduğu ve ortalama % 6–7 civarında toryum oksit içerdiği söylenebilir.

 

Türkiye’nin toryum rezervi için Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından yapılan araştırmalar sonucunda, Eskişehir’e bağlı Sivrihisar ilçesinin kuzey batısında, Kızılcaören, Karkın ve Okçu Köyleri arasında yer alan 15 km2’lik bir sahada, toryumun yanı sıra nadir toprak elementleri, barit ve fluorit içeren karmaşık yapılı yataklara rastlanmıştır. 1977 yılında hazırlanan rapora göre söz konusu bölgedeki cevherin ortalama tenörü % 0,21 ThO2, toplam rezerv yaklaşık 374.000 ton ThO2 olarak belirlenmiştir.

Nükleer Enerji’de Toryum’un Yeri Nedir?

Son yıllarda nükleer enerjinin gelecekteki yakıtının toryum olabileceği görüşü daha sık gündeme geliyor. Uranyum gibi bir nükleer enerji hammaddesi olan toryumun, daha güvenli ve temiz olduğu görüşü dillendiriliyor. Kimileri tarafından ‘geleceğin yakıtı’ olarak gösterilen toryumda, Türkiye dünyanın en büyük ikinci rezervlerine sahip…

Toryum hakkında merak edilenleri Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) Bilim Komitesi Üyesi Prof. Dr. Saleh Sultansoy şöyle açıklıyor; TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi’nde de öğretim üyesi olan Sultansoy Toryum'u anlatırken şöyle ifade ediyor "Şu anki bilimsel verilere göre, Türkiye toryum rezervleri bakımından dünyada ikinci sırada. Aslında birinci sırada çünkü Eskişehir’deki rezervler bilindiğinden daha çok. Eskişehir’deki bilinen rezervler bin yıl boyunca Türkiye’nin elektrik enerjisini karşılayabilir.”

  HABER VİDEOSU
  Kaynak: Memurhaberi.Net |Haber Merkezi

  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER EKONOMİ Haberleri
  • BUGÜN ÇOK OKUNANLAR
  • BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR
  • BU AY ÇOK OKUNANLAR
  HABER ARŞİVİ
  HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 8 5 1 2 18 10 17 +8
2 Trabzonspor 8 4 1 3 17 10 15 +7
3 Fenerbahçe 8 4 2 2 13 8 14 +5
4 İstanbul Başakşehir 8 4 2 2 14 10 14 +4
5 Galatasaray 8 3 1 4 9 8 13 +1
6 Sivasspor 8 3 2 3 14 10 12 +4
7 Konyaspor 7 3 1 3 10 6 12 +4
8 Gaziantep FK 8 3 3 2 13 17 11 -4
9 Antalyaspor 8 3 3 2 9 15 11 -6
10 Yeni Malatyaspor 7 3 3 1 16 10 10 +6
11 Göztepe 8 2 3 3 7 7 9 0
12 Beşiktaş 8 2 3 3 10 12 9 -2
13 MKE Ankaragücü 8 2 3 3 6 11 9 -5
14 Denizlispor 8 2 4 2 7 10 8 -3
15 Kasımpaşa 8 2 4 2 8 12 8 -4
16 Çaykur Rizespor 8 2 4 2 8 16 8 -8
17 Gençlerbirliği 8 1 4 3 12 12 6 0
18 Kayserispor 8 0 4 4 8 15 4 -7
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 8 5 1 2 12 6 17 +6
2 Akhisarspor 8 5 2 1 11 7 16 +4
3 Fatih Karagümrük 8 4 1 3 14 8 15 +6
4 Altay 8 4 1 3 14 9 15 +5
5 Ümraniyespor 8 4 2 2 14 10 14 +4
6 Keçiörengücü 8 3 0 5 6 3 14 +3
7 Balıkesirspor 8 4 3 1 11 9 13 +2
8 Bursaspor 8 5 3 0 13 12 12 +1
9 İstanbulspor 8 2 1 5 14 13 11 +1
10 BB Erzurumspor 8 3 3 2 7 7 11 0
11 Adana Demirspor 8 2 2 4 9 6 10 +3
12 Menemenspor 8 2 4 2 5 11 8 -6
13 Osmanlıspor FK 8 3 4 1 9 12 7 -3
14 Adanaspor 8 1 3 4 12 14 7 -2
15 Boluspor 8 1 5 2 7 11 5 -4
16 Altınordu 8 1 5 2 8 12 5 -4
17 Giresunspor 8 1 5 2 6 15 5 -9
18 Eskişehirspor 8 1 6 1 9 16 5 -7
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa FK 9 8 0 1 31 10 25 +21
2 Samsunspor 9 6 0 3 19 4 21 +15
3 Yeni Çorumspor 9 6 2 1 12 8 19 +4
4 Afjet Afyonspor 9 5 2 2 16 7 17 +9
5 Zonguldak Kömürspor 9 5 2 2 12 5 17 +7
6 Tarsus İdman Yurdu 9 5 3 1 9 10 16 -1
7 Sancaktepe Bld 9 5 4 0 17 8 15 +9
8 Sarıyer 9 3 3 3 6 8 12 -2
9 Pendikspor 9 3 4 2 10 11 11 -1
10 Hekimoğlu Trabzon 9 3 4 2 15 19 11 -4
11 İnegölspor 9 3 5 1 12 9 10 +3
12 Kırklarelispor 9 2 3 4 6 15 10 -9
13 1922 Konyaspor 9 3 6 0 10 15 9 -5
14 Başkent Akademi FK 9 2 5 2 11 14 8 -3
15 Gümüşhanespor 9 2 5 2 10 14 8 -4
16 Amed Sportif 9 1 3 5 4 8 8 -4
17 Hacettepe Spor 9 2 5 2 5 17 8 -12
18 Şanlıurfaspor 9 0 8 1 0 23 14 -23
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 9 6 1 2 18 10 20 +8
2 Artvin Hopaspor 9 5 0 4 17 7 19 +10
3 Karaköprü Belediyespor 9 5 0 4 10 2 19 +8
4 24 Erzincanspor 9 4 1 4 10 4 16 +6
5 Çatalcaspor 9 4 1 4 11 7 16 +4
6 Buca FK 9 5 3 1 12 10 16 +2
7 Şile Yıldızspor 9 3 3 3 8 7 12 +1
8 68 Aksaray Belediyespor 9 3 3 3 6 5 12 +1
9 Düzcespor 9 3 3 3 5 5 12 0
10 Çankaya FK 9 3 3 3 9 10 12 -1
11 Erzin Spor Kulübü 9 2 3 4 7 8 10 -1
12 Yeni Orduspor 9 1 1 7 2 3 10 -1
13 Silivrispor 9 2 4 3 9 12 9 -3
14 Kızılcabölükspor 9 2 4 3 9 14 9 -5
15 Sultanbeyli Bld. 9 1 4 4 5 9 7 -4
16 Yomraspor 9 1 4 4 5 10 7 -5
17 Tokatspor 9 0 6 3 6 13 3 -7
18 Manisaspor 9 0 6 3 5 18 3 -13
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2019 Çaykur Rizespor vs MKE Ankaragücü
 26/10/2019 Sivasspor vs Antalyaspor
 26/10/2019 Gaziantep FK vs Alanyaspor
 26/10/2019 Fenerbahçe vs Konyaspor
 27/10/2019 Yeni Malatyaspor vs Kayserispor
 27/10/2019 Gençlerbirliği vs Denizlispor
 27/10/2019 Göztepe vs Kasımpaşa
 27/10/2019 Beşiktaş vs Galatasaray
 28/10/2019 İstanbul Başakşehir vs Trabzonspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2019 Boluspor vs Keçiörengücü
 26/10/2019 Ümraniyespor vs Altınordu
 26/10/2019 Balıkesirspor vs Adanaspor
 26/10/2019 İstanbulspor vs Bursaspor
 26/10/2019 Altay vs Menemenspor
 27/10/2019 BB Erzurumspor vs Hatayspor
 27/10/2019 Giresunspor vs Eskişehirspor
 27/10/2019 Adana Demirspor vs Fatih Karagümrük
 28/10/2019 Osmanlıspor FK vs Akhisarspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/10/2019 Sivas Belediyespor vs Eyüpspor
 26/10/2019 Ankara Demirspor vs Kastamonuspor 1966
 26/10/2019 Bodrumspor vs Kırşehir Belediyespor
 26/10/2019 Ergene Velimeşe vs Elazığspor
 26/10/2019 Etimesgut Belediyespor vs Van Spor
 26/10/2019 Kardemir Karabükspor vs Bandırmaspor
 26/10/2019 Niğde Anadolu FK vs Sakaryaspor
 26/10/2019 Uşak Spor vs Bayburt Özel İdare Spor
 26/10/2019 Kahramanmaraşspor vs Tuzlaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/10/2019 Artvin Hopaspor vs Buca FK
 26/10/2019 Tokatspor vs Silivrispor
 26/10/2019 Yeni Orduspor vs Serik Belediyespor
 26/10/2019 Yomraspor vs Erzin Spor
 26/10/2019 Çatalcaspor vs Şile Yıldızspor
 26/10/2019 Kızılcabölükspor vs Çankaya FK
 26/10/2019 Manisaspor vs 24 Erzincanspor
 26/10/2019 Sultanbeyli Bld. vs Karaköprü Belediyespor
 26/10/2019 68 Aksaray Belediyespor vs Düzcespor
  ANKET Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
  NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
  HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI YUKARI