Bugun...
SON DAKİKA

Toryum nedir nerelerde kullanılır, Toryum Türkiye'nin geleceği olabilir mi

Evet soru açık, Toryum Türkiye'nin geleceği olabilir mi? Isparta'da şaibeli bir uçak kazasında vefat eden Profesör Engin Arık'ın söylediğine göre bu sorunun geniş bir cevabı var. Peki Toryum nerelerde kullanılır, nasıl kullanılır, faydaları ve özellikleri nelerdir? İşte merak edilenler..
facebook-paylas
 Tarih: 22-04-2019 19:36:45  -   Güncelleme: 22-04-2019 20:44:45

Toryum nedir nerelerde kullanılır, Toryum Türkiye'nin geleceği olabilir mi

Toryum'u ilk keşfeden kişi 1828 yılında İsveçli Kimyager Jöns Jacob Berzelius oldu. 

Kimyager Berzelius, Norveçli mineralog Hans Morten Thrane Esmark’tan Norveç Lovo Adası’ndan elde edilen  siyah bir mineral örneği elde etti. Bu siyah minerali labaratuvar ortamında gözlemleyen Berzelius, bu mineralin için %60 oradanın toryum olduğunu keşfetti. Berzelius, elindeki bu minerali bazı işlemlerden geçirerek Demir, Manganez, Kurşun, Kalay ve Uranyum gibi maddelerden izole ederek toryumu saf olarak elde etmeyi başardı.

Kimyada Th simgesi verilen Toryum'un atom numarası 90'dır. Toryum, atom ağırlığı yaklaşık 232 g/mol, 11,7 g/mL yoğunluğunda, 1755 °C de eriyen, kurşun renginde, havada bozulmaz, atom enerjisi kaynağı olarak kullanılan radyoaktif bir elementtir.

Günümüzde gelişen teknoloji, endüstri ve sanayii sektörü geliştirildikçe  ortaya enerji ihtiyacı çıkmaktadır. Bu enerji açığını gidermek için Toryum bulunmaz bir nimettir. Toryum'un ülkemizde yeterli miktarda bulunması ve Toryum'un değerlendirilmesi halinde ülkemizin yüzyıllar süren enerji ihtiyacının karşılanacağı öngörüsünü de Prof. Engin Arık ortaya çıkarmıştı. 

2007 yılında Isparta'ya Hızlandırıcı Merkezi açılışına giden Prof. Engin Arık ve beraberindeki mühendislerin içinde bulunduğu uçak şaibeli bir şekilde düşmüş ve uçağın içindeki 57 yolcu ve mürettebatın hepsi hayatını kaybetmişti.

 

Isparta’da şüpheli bir uçak kazasında hayatını kaybeden Prof. Engin Arık toryum çalışmalarını böyle değerlendirmişti:
“Türkiye’nin toryum yatakları, dünyanın en zengin yatakları. Türkiye tüm enerji ihtiyacını senede 50 ton toryumla karşılayabilir.”

Evet Prof. Arık Türkiye için devrim sayılacak bir açıklama yapmış ve bunun ilk adımlarını atmak üzere Isparta'ya mühendis ekibi ile birlikte gidiyordu. Bu son gidişi oldu. Bir takım karanlık ellerin sebeb olduğunu düşündüğümüz bir uçak kazası sonucu hayatını kaybetmişti.

Türkiye'nin artan enerji ihtiyacını karşılamak için arayışlara giren hükümet kanadı ülkemizde yeter derecede bulunan Bor rezervi ve Toryum rezervini değerlendirmek üzere çalışmalara başlandığı haberleri geliyor.

TORYUM'UN TARİHÇESİ

Radyoaktif bir element olan Toryum ilk kez 1828 yılında Norveçli mineralog Morten Thrane Esmark tarafından keşfedilmesine rağmen periyodik cetvele girmesi ve tanımlanması İsveçli kimyager Jons Jacob Berzelius tarafından gerçekleştirildi.

Toryumun Kimya bilimde yer alması ise 1898 yılında Polonyalı fizikçi Marie Cruie ve Alman kimyager Gerhard Schmidt tarafından gerçekleştirildi.

Toryumun temel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

 

Toryumun Fiziksel Özellikleri Nelerdir?

Toryum, renk olarak gümüşi beyaz, kurşun rengindedir. Gümüş sertliğinde (2,5 Mohs) olan bir metaldir.

Toryumun kaynama noktası 4790, erime noktası ise 1842 derecedir. Toryum, uranyuma göre korozyona karşı daha dayanıklıdır.

Toryumun Kimyasal Özellikleri Nelerdir?

Toryum, periyodik tablonun IV-B grubunda bulunur. Aktonitler element serisinde bulunan toryum, radyoaktif bir elementtir.

 

Toryumun kimyasal özellikleri Hafniyum, Titanyum ve Zirkonyum elementlerine çok benzediğinden dolayı bu elementlerle birlikte periyodik tablonun 4B grubunda bulunmaktadır.

Toryum suda çözünmez, HCl ve H2SO4‘te çözünür. Suda çözünebilen toryum bileşikleri nitrat, klorit, sülfat ve florit tuzları içermektedir. Toryum, iyodür, florür, fosfat vs. iyonlarıyla asitlerde çok az çözünen veya hiç çözünmeyen bileşikler oluşturur. Bu bileşikler, toryumun diğer elementlerden ayrılmasında ve analizinde kolaylık sağlar. 

Toryum kendiliğinden bölünebilme yeteneğine sahip değildir. Bu yüzden doğrudan nükleer yakıt olarak kullanılamaz. 232Th (toryum-232) izotopunun, bir nötron yutarak, fizyon yapabilen (fisil) bir izotop olan 233U’e dönüştürülmesi gerekir. 232Th’nin düşük enerjili nötronlarla reaksiyonu (nötron yutumu) sonucunda, önce kararlılığı daha az olan 233Th oluşur.

Yarılanma süresi 23 dakika olan 233Th ise, bir beta parçacığı (b) yayarak, yarılanma süresi 27 gün olan, 233Pa’a dönüşür. 233Pa, bir beta ve gama parçacığı (g) yayarak bölünebilen 233U’a (yarılanma süresi 163 bin yıl) dönüşmektedir. Böylece 232Th, 235U veya 239Pu (plütonyum-239) gibi bir fisil maddeyle birlikte kullanılır.

Toryum Nasıl Keşfedilir?

Toryum doğada serbest halde yer almaz. Yerkabuğunun yüzde 0,0007’lik kısmını içerir. Bununla birlikte yaklaşık 60 mineral, toryum barındırmaktadır. 

En önemli toryum mineralleri thorit ve monazittir. Bu minerallerde genellikle nadir toprak elementleri ile birlikte fosfat ve sülfat bileşikleri halinde bulunur. Genellikle monazitten diğer elementlerin ayrıştırılması sırasında yan ürü olarak elde edilir. Doğada Th-232 izotopu olarak bulunur. Bu izotopun yarılanma ömrü 14 milyar yıldır (Uranyum-235’in yarılanma ömrü 700 milyon yıldır). Bu izotop aynı zamanda alfa yayıcısıdır. Dört alfa ve 4 beta bozunmasından sonra “Plütonyum-208” izotopuna dönüşür. Atom kütleleri 223-234 arasında değişen karasız 12 izotopu daha vardır.

Toryum Nasıl Üretilir?

Toryum ağırlıklı olarak monazit kumlarından üretilmektedir. Bu mineral kumu nitrik asit ile reaksiyona alınarak toryum nitrat ve tributil fosfat elde edilir. Çözelti içerisindeki nadir toprak elementleri ortamın pH oranının artması ile solüsyondan ayrılır.

Diğer bir ayırma metodu ise monazitin %45’lik sulu çözelti haline sodyum hidroksit ile getirilerek 140°C’de karıştırılması ve sonrasında 80°C’ye soğutularak metal hidroksitler filtrelenmesidir. Sonrasında ise su ile yıkanarak konsantre hidroklorik asit ile çözülmesi sağlanır. Son aşamada asidik solüsyonun pH’ı hidroksitler ile nötralize edilerek toryum hidroksitin Th(OH)4 çökelmesi gerçekleşir.

Çökelmiş olan toryum hidroksit içerisinde yaklaşık %3 oranında nadir toprak elementleri katkısı bulunmaktadır. Bu elementler de inorganik asitler ile çözülerek ortamdan ayrılırlar.

En çok tercih edilen toryum üretim tekniği ise nitrik asit kullanımıdır.

TORYUM'UN ÜLKELERE GÖRE KULLANIMI

Günümüzde dünya enerji tüketimi yaklaşık %7'si nükleer enerjiden karşılanmakta.. Nükleer enerji aslında tüm dünyanın enerji sorunlarını çözebilecek durumda ve bundan dolayı bu enerji kaynagına çok önem verilmekte.. Gelecekte daha güvenli ve temiz reaktörlerin üretilmesi Toryum elementine bağlı.. Toryum, uranyum ve plütonyum’dan yüzlerce kat daha fazla enerji üretmesiyle birlikte dhaha az atık madde üretmekte ve büyük miktarlarda bulunmakta.

Şuan dünya çapında toryum reaktörleri üzerinde yoğun çalışmalar sürdüren iki ülke var; Hindistan dünyadaki ikinci büyük toryum rezervlerine sahip ve 1996'dan beri toryum ile çalışan nükleer reaktörlerde deneme yapmakta. Ekim 2017'de hintler Hindistan’ın Kalpakkam şehrinde bir bir prototip reaktörü üretmeyi planlamakta. 10 MegaWatt kapasiteli reaktörün yarısı Toryum yarısı Plütonyum ile çalışacak 2020’lerde Hindistan'ın 300 MegaWatt’lık dev reaktörün üretilmesi bekleniyor. Bu reaktörün yaklaşık %60'a Toryum’dan karşılanacak. Geriye kalan %40'ı ise uranyum ve plütonyumdan elde edilecek Hindistan'ın Toryum reaktörleri üzerindeki büÿuk vizyonu 2050'den önce elektrik üretimin yaklaşık %30’nun Toryum'dan karşılanmasıdır.

Çin, Toryum Reaktör projesini son yıllarda hızla tamamlamakta. 2030'da bitmesi planlanan Toryum reaktörü Çin Enerji Bakanlığı'nın çalışmaları sonucu 2022'ye geriledi. Bu reaktör Hindistan’in reaktörü aksine %100 toryum ile çalışacak Reaktörün içinde Toryum-232 izotoplari uranyuma çevrilip elektrik üretebilecek Çinliler Amerikan’in pek tannımayan enerji şirketlerinden biri olan FLiBe-Energy ile birlikte 2030'da Toryumun uranyumdan çıkan atik maddeleri ile yakılabilecek inanılmaz bir reaktör dizayn edecek Dünya çapında uranyum bazlı reaktörlerin binlerce ton ürettiği atık maddeler bu reaktör sayesinde toryum ile birlikte yakılacak. Böylelikle hem doğayı zehirli atıklardan temizleyip aynı zamanda enerji üretiminde katkıda bulunacakdır. Dünyada insanlığa on binlerce yıl enerji sağlayabilecek olan bu mucizevi maden yeni nesil nükleer teknoloji ile birlikte en üst seviyede güvenlik sağlayan temiz reaktörler üretilebilmesinı sağlayabilecek Ve gelecekte dünya enerji tüketiminin yarısından fazlası toryumdan karşılanacağı öngörülüyor. 

Toryum Nerelerde Kullanılır?

Toryum her şeyden önce radyoaktif bir maddedir buda kullanım alanlarını belli ölçüde kısıtlamaktadır.  Teknoloji geliştikçe Toryumun kullanım alanları da genişlemektedir.

Mevcutta Toryum savaş uçakları motorları, füzeler, uzay araçları, yüksek çözünürlüklü kamera mercekleri, yüksek ısıya dayanıklı potalar, elektronik cihazlar, filaman kaplamaları, yüksek sıcaklık alaşımları, lüks lamba gömlekleri, bilimsel alet mercekleri, ve pek çok kimyasal işlem gerektiren alanlarda kullanılabilmektedir. Ancak toryum doğada saf halde olmadığından diğer maddelerden ayrıştırma ve fizibilite açısından pahalı olduğundan henüz tam olarak faydalanılamamaktadır.

Toryum, radyoaktif bir element olarak aynı zamanda önemli bir atom enerjisi kaynağıdır. Nükleer reaktörler için uranyuma oranla temiz bir kaynaktır. Yakıt döngüsünde uranyumdan daha az Plütonyum ve Trans Uranyum elementleri sağlar. Bu doğrultuda geleceğin nükleer yakıt kaynağı olarak bilimsel çevrelerde kabul edilmektedir. Ancak yinede şimdilik Toryum ile çalışan ticari ve ekonomik ölçekli nükleer tesis bulunmuyor.

Teknolojinin gelişmesine parelel olarak Ar-Ge çalışmaları Toryumun kullanım alanları ve ticari olarak daha ekonomik üretilmesi için hızla çalışmalar devam etmektedir.

Her halikarda Toryumun nükleer yakıt olarak kullanılabilmesi için üzerinde durup çözüme kavuşturulması gereken konular vardır. En önemlisi “nükleer yakıt çevrimi” sorunu olarak masada durmaktadır.

Nükleer yakıt çevrimi; kullanılmış yakıtın depolanması, atık olarak işlem görmesi, tekrar yakıt olarak kullanılması, yeni atıkların işlenerek gömülmesi gibi uygulamaları kapsayan bir işlemler zinciridir. Nükleer yakıt olarak kullanılan uranyum ve plütonyum kullanıldıktan sonra yeniden kazanılarak yakıt çevrimine katılabiliyor. Ancak bu işlem Toryum için henüz uygulanamamaktadır.

Toryum Nerelerde Bulunur?

Toryum tabiatta uranyumdan yaklaşık üç kat daha fazla bulunur. 2006 verilerine göre Dünya’da bilinen toplam Toryum rezervinin 2,5 milyon ton olduğu ve ortalama % 6–7 civarında toryum oksit içerdiği söylenebilir.

 

Türkiye’nin toryum rezervi için Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından yapılan araştırmalar sonucunda, Eskişehir’e bağlı Sivrihisar ilçesinin kuzey batısında, Kızılcaören, Karkın ve Okçu Köyleri arasında yer alan 15 km2’lik bir sahada, toryumun yanı sıra nadir toprak elementleri, barit ve fluorit içeren karmaşık yapılı yataklara rastlanmıştır. 1977 yılında hazırlanan rapora göre söz konusu bölgedeki cevherin ortalama tenörü % 0,21 ThO2, toplam rezerv yaklaşık 374.000 ton ThO2 olarak belirlenmiştir.

Nükleer Enerji’de Toryum’un Yeri Nedir?

Son yıllarda nükleer enerjinin gelecekteki yakıtının toryum olabileceği görüşü daha sık gündeme geliyor. Uranyum gibi bir nükleer enerji hammaddesi olan toryumun, daha güvenli ve temiz olduğu görüşü dillendiriliyor. Kimileri tarafından ‘geleceğin yakıtı’ olarak gösterilen toryumda, Türkiye dünyanın en büyük ikinci rezervlerine sahip…

Toryum hakkında merak edilenleri Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) Bilim Komitesi Üyesi Prof. Dr. Saleh Sultansoy şöyle açıklıyor; TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi’nde de öğretim üyesi olan Sultansoy Toryum'u anlatırken şöyle ifade ediyor "Şu anki bilimsel verilere göre, Türkiye toryum rezervleri bakımından dünyada ikinci sırada. Aslında birinci sırada çünkü Eskişehir’deki rezervler bilindiğinden daha çok. Eskişehir’deki bilinen rezervler bin yıl boyunca Türkiye’nin elektrik enerjisini karşılayabilir.”

  HABER VİDEOSU
  Kaynak: Memurhaberi.Net |Haber Merkezi

  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  DİĞER EKONOMİ Haberleri
  • BUGÜN ÇOK OKUNANLAR
  • BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR
  • BU AY ÇOK OKUNANLAR
  HABER ARŞİVİ
  HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 20 5 9 72 36 69 +36
2 Medipol Başakşehir 34 19 5 10 49 22 67 +27
3 Beşiktaş 34 19 7 8 72 46 65 +26
4 Trabzonspor 34 18 7 9 64 46 63 +18
5 Yeni Malatyaspor 34 13 13 8 47 46 47 +1
6 Fenerbahçe 34 11 10 13 44 44 46 0
7 Antalyaspor 34 13 15 6 39 55 45 -16
8 Atiker Konyaspor 34 9 8 17 40 38 44 +2
9 Alanyaspor 34 12 14 8 37 43 44 -6
10 Kayserispor 34 10 13 11 35 50 41 -15
11 Çaykur Rizespor 34 9 11 14 48 50 41 -2
12 Sivasspor 34 10 13 11 49 54 41 -5
13 MKE Ankaragücü 34 11 16 7 38 53 40 -15
14 Kasımpaşa 34 11 17 6 53 62 39 -9
15 Göztepe 34 11 18 5 37 42 38 -5
16 Bursaspor 34 7 11 16 28 37 37 -9
17 BB Erzurumspor 34 8 15 11 36 43 35 -7
18 Akhisarspor 34 6 19 9 33 54 27 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 17 10 2 5 30 10 35
2 Gençlerbirliği 17 11 4 2 26 13 35
3 Denizlispor 17 9 2 6 33 12 33
4 Adana Demirspor 17 9 3 5 32 15 32
5 Altınordu 17 9 4 4 30 15 31
6 Ümraniyespor 17 9 5 3 25 17 30
7 Gazişehir Gaziantep 17 8 5 4 26 15 28
8 Boluspor 17 8 5 4 25 18 28
9 İstanbulspor 17 8 5 4 27 28 28
10 Balıkesirspor Baltok 17 8 6 3 26 23 27
11 Eskişehirspor 17 7 4 6 23 22 27
12 Altay 17 7 5 5 24 15 26
13 Osmanlıspor FK 17 8 7 2 22 19 26
14 Giresunspor 17 6 8 3 19 22 21
15 Adanaspor 17 3 8 6 21 25 15
16 Afjet Afyonspor 17 3 8 6 19 30 15
17 Elazığspor 17 3 10 4 19 28 13
18 Kardemir Karabükspor 17 0 14 3 7 43 3
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 13 2 2 45 13 41
2 Fatih Karagümrük 17 13 2 2 35 15 41
3 Menemen Belediyespor 17 10 2 5 34 19 35
4 Tuzlaspor 17 10 4 3 36 14 33
5 Sivas Belediyespor 17 9 3 5 36 21 32
6 Etimesgut Belediyespor 17 8 3 6 24 13 30
7 Bandırmaspor 17 9 5 3 28 20 30
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 5 4 35 26 28
9 Pendikspor 17 7 3 7 30 22 28
10 Şanlıurfaspor 17 7 4 6 23 15 27
11 Kırklarelispor 17 7 4 6 22 17 27
12 Zonguldak Kömürspor 17 7 5 5 19 16 26
13 Kahramanmaraşspor 17 7 6 4 21 21 25
14 Konya Anadolu Selçukspor 17 5 5 7 28 32 22
15 Bak Spor 17 4 5 8 16 28 20
16 Fethiyespor 17 4 6 7 14 18 19
17 Tokatspor 17 5 9 3 15 20 18
18 Darıca Gençlerbirliği 17 3 11 3 13 36 12
Takım O G M B A Y P AV
1 Nazilli Belediyespor 16 10 0 6 35 14 36
2 Tire 1922 16 9 0 7 29 10 34
3 Hekimoğlu Trabzon 16 9 2 5 23 9 32
4 Nevşehir Belediyespor 16 7 2 7 30 16 28
5 Ergene Velimeşe 16 8 5 3 22 15 27
6 Karaköprü Belediyespor 16 8 5 3 25 19 27
7 Silivrispor 16 7 4 5 18 10 26
8 Artvin Hopaspor 16 6 3 7 17 13 25
9 Erzin Belediyespor 16 6 4 6 31 18 24
10 Erbaaspor 16 6 4 6 20 13 24
11 Şile Yıldızspor 16 7 7 2 32 24 23
12 Gebzespor 16 6 5 5 18 14 23
13 Yomraspor 16 5 4 7 20 17 22
14 Batman Petrolspor 16 6 6 4 15 17 22
15 Kozan Belediyespor 16 5 4 7 17 18 22
16 Büyükçekmece Tepecikspor 16 6 7 3 19 20 21
17 Körfez Spor Kulübü 16 1 12 3 9 37 6
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/08/2019 Yukatel Denizlispor vs Galatasaray
 17/08/2019 Gençlerbirliği vs Çaykur Rizespor
 17/08/2019 Kayserispor vs Alanyaspor
 17/08/2019 Sivasspor vs Beşiktaş
 18/08/2019 Göztepe vs Antalyaspor
 18/08/2019 Konyaspor vs MKE Ankaragücü
 18/08/2019 Kasımpaşa vs Trabzonspor
 18/08/2019 Yeni Malatyaspor vs İstanbul Başakşehir
 19/08/2019 Fenerbahçe vs Gazişehir Gaziantep
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/08/2019 Giresunspor vs Menemen Belediyespor
 17/08/2019 Fatih Karagümrük vs Bursaspor
 17/08/2019 Adana Demirspor vs Balıkesirspor
 17/08/2019 Osmanlıspor FK vs Boluspor
 18/08/2019 Hatayspor vs Altınordu
 18/08/2019 BB Erzurumspor vs İstanbulspor
 18/08/2019 Akhisarspor vs Adanaspor
 18/08/2019 Altay vs Ümraniyespor
 19/08/2019 Eskişehirspor vs Keçiörengücü
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/09/2019 Ankara Demirspor vs Bodrumspor
 01/09/2019 Bayburt İÖİ vs Elazığspor
 01/09/2019 Etimesgut Belediyespor vs Niğde Anadolu FK
 01/09/2019 Eyüpspor vs Kırşehir Belediyespor
 01/09/2019 Kastamonuspor 1966 vs Tuzlaspor
 01/09/2019 Sakaryaspor vs Ergene Velimeşe
 01/09/2019 Sivas Belediyespor vs Kardemir Karabükspor
 01/09/2019 Utaş Uşakspor vs Kahramanmaraşspor
 01/09/2019 Van BBSK vs Bandırmaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/09/2019 Artvin Hopaspor vs Yomraspor
 01/09/2019 Buca FK vs Çankaya FK
 01/09/2019 Düzcespor vs Kızılcabölükspor
 01/09/2019 Karaköprü Belediyespor vs Şile Yıldızspor
 01/09/2019 Serik Belediyespor vs 24 Erzincanspor
 01/09/2019 Silivrispor vs Erzin Spor
 01/09/2019 Sultanbeyli Bld. vs Manisaspor
 01/09/2019 Tokatspor vs Çatalcaspor
 01/09/2019 Yeni Orduspor vs 68 Aksaray Belediyespor
  ANKET Tüm Anketler
Web sitemize nasıl ulaştınız?
  NAMAZ VAKİTLERİ
nöbetçi eczaneler
  HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI YUKARI